Edhe ditët e ftohta të dimrit e gjejnë Ervinin duke u kujdesur për krijesat e tij, që i kanë zgjuar një pasion të veçantë. Janë kërminjtë, ata të llojit ‘helix aspersa’, të cilët i kultivon prej tri vitesh. Idenë e fermës, me emrin ‘Elix Snail’ e ka nisur rastësisht, por e administron me një përkujdesje të cilës i kushton jo pak energji. Ervin Hajdaraga, psikologu 30-vjeçar, ndjehet i dyzuar mes këtyre dy pasioneve, profesionit dhe kultivimit të kërminjve. “E kam nisur rastësisht, pas një bisede mes miqsh. Ky është viti i tretë që merrem me kultivimin e kërmillit dhe mund të them se është viti vendimtar”, - shprehet ai.
Por ky cep i vogël natyral, larg zhurmës së qytetit, pas stresit të një dite të lodhshme pune në QSUT, është ‘strofkulla’ ku sipërmarrësi i ri në moshë, rimerr forcat dhe gjen relaks.
Labirinthet e fermës
Në këto ditë të ftohta dimri ferma ngjan po aq e akullt sa edhe moti. Ajo është e ndarë në 72 parcela, parcela-maternitet dhe parcela të rritjes. Kërminjtë janë nën tokë, të tjerë janë në procesin e tharjes dhe po bëhen gati për t’u ambalazhuar. Kjo periudhë e vitit është momenti më i mirë për eksport.
“Një kërmilli i duhen 4 - 5 ditë të vetëpastrohet dhe deri në 8 ditë të thahet”, - shpjegon Ervini. Punonjësit e fermës i mbledhin dhe i vendosin në kafaze, ku ata thahen. Pas 8 ditësh, kur krijojnë një cipë të bardhë, janë gati për ambalazhim dhe për t’i tregtuar. Ata futen në frigorifer, ku mund ruhen nga 3 deri në 6 muaj, në temperaturë 6-10 gradë Celsius.
Materniteti
Kërminjtë janë krijesa hermafrodite, sepse nuk kanë ndarje të organeve seksuale. Gjithçka fillon me ndërtimin e maternitetit i cili duhet të jetë gati në muajin qershor-korrik, kur hidhet rasati i kërmillit. Në Shqipëri nuk ka kërmill të kultivuar, por vetëm kërmill të egër.
Ndaj rasati, ose kërmilli fillestar, është siguruar falë një kontrate me partnerët italianë, të cilët kanë ofruar edhe bimët, rrjetat, por edhe tregun e shitjes. Sipas Ervinit, duhen të paktën 18 muaj që një kërmill të kultivohet në madhësinë e duhur. Kërmilli krijon një buzë në guackën e tij, e cila është e rrethuar nga një vijë e bardhë. Kjo tregon se ai është gati për konsum. Një kërmill rritet deri në 12 gram, bashkë me guackën. Me pasionin që shtohet çdo ditë, Ervini tregon se ka lexuar manualet e nevojshme për t’u kujdesur siç duhet për ta. Bimët me të cilat ushqehen kërminjtë janë lakër dhe panxhar, karotë dhe çikore, të cilat duhet të rriten deri në lartësinë 25 cm gjatë pranverës. Kur kërminjtë dalin nga toka në mars, ata janë shumë të uritur. Kultivimi, sipas tij, është i matshëm, sepse hidhen rreth 22 kokrra kërminj për metër katror. Kështu, në një sipërfaqe prej 1 ha e 7 dynym mund të marrësh rreth 14 tonë kërminj.
Kërmilli riprodhohet 1 herë në vit dhe vezët e tij janë me ngjyrë të bardhë dhe ngjasojnë si kokrra natriumi. Çdo vit parcelat e maternitetit duhet të zëvendësohen, sepse procesi i ‘maternitetit’ është shumë intensiv, duke dëmtuar cilësinë e tokës. Ndaj, parcelat ndryshojnë vit pas viti.
Sapo nis të ftohet moti, në nëntor, kërminjtë futen nën tokë, ndërkohë që parcelat duhet të mbillen me panxhar, lakër, e çikore.
Kushtet e kultivimit
Një moment i rëndësishëm është ndarja e parcelave me llamarina, sepse kërminjtë e vegjël nuk duhet të ngatërrohen me ata më të mëdhenjtë. Në fundin e tyre llamarinat lyhen me graso dhe sapun, pasi aroma që lëshojnë, i mban kërminjtë brenda rrethimit, duke mos i lejuar të kërkojnë ushqim në parcela të tjera.
Kërmilli është një krijesë që i do të gjitha stinët, por jo të ftohtin e akullt, nën -4 gradë Celsius, apo stinën e nxehtë. Temperatura konstante 23-24 gradë Celsius është ideale që ata të lëvizin lirshëm. Kërminjtë ushqehen 2 herë në ditë, në mëngjes herët dhe në mbrëmje, ndërsa kur dielli është i fortë, ata fshihen në hije.
Kjo fermë është një investim i sigurtë, pasi krijesat e vogla zvarritëse nuk kërkojnë ndonjë përkujdesje të veçantë, veç krijimit të një ambienti për t’u rritur dhe ushqyer. Kërmilli, tërësisht bio, është një specie e parrezikuar nga sëmundjet, rritet pa koncentrate, apo ndonjë lloj tjetër kimikati.
Por si çdo gjë tjetër, edhe kërmilli i ka disa marifete. “Duhet kujdes nga grabitësit, urithi dhe miu i tokës. Këta janë dy armiqtë që bënë namin dimrin e shkuar,” - thotë me keqardhje ai. Por kur punon me pasion, mëson edhe nga gabimet. Përpos humbjeve që ka regjistruar, Ervini shprehet se nuk do ta braktisë fermën e tij.
Tregtimi dhe brand-imi
Ferma do të dalë me disa produkte kërmilli. “Ky është një treg në rritje. Unë jam optimist që frutet e investimit do të jenë më të dukshme pas 5-7 vjetësh”, - pohon sipërmarrësi i ri. Çmimi i kërminjve aktualisht rregullohet në bursë dhe llogaritet rreth 4-6 euro për kg.
Por, një biznes si ky e ka të vështirë të gjejë tregje të mirëfillta. Veç restoranteve vendase, shtete si Italia, Greqia dhe Serbia mbeten tregjet më të mundshme për t’u arritur. Kryesisht Italia, është shteti fqinj që ofron edhe rasatin, rrjetat dhe bimët për kultivimin e kërminjve.
“Aktualisht jam duke punuar për etiketimin dhe brand-imin, për të sjellë disa produkte me paraqitje cilësore në tregun vendas, apo atë ndërkombëtar”, - thotë ai.
Kërmilli në kuzhinë dhe vetitë ushqyese
Ky kërmill i llojit ‘helix aspersa’ ka mish të bardhë. Kërmilli i kultivuar është shumë herë më i mirë se kërmilli i egër, sepse konsumon ushqim të pasur me kalcium, ndërsa i egri kullot ku mund të gjejë ushqim. Ky mish ka një shije të çuditshme, nuk i ngjan as peshkut, as pulës, apo mishit të zakonshëm.
“Ky është një treg që nuk mbaron kurrë. Shumë shefa restorantesh janë duke e promovuar këtë lloj gatimi, pak me recetat e tyre, apo edhe me recetat që unë u kam dhënë. Është një fat i madh që edhe në vendin tonë të rikthehet tradita e dikurshme për gatimin e kërmillit dhe për pak kohë të gjendet në kuzhinat tona, sepse është një ushqim me shumë vlera për shëndetin”, - thotë ai. Mishi i kërmillit ka shumë proteina dhe antioksidantë, por duke u krahasuar me mishin e kuq, është më dietik. “Jam optimist sa i përket promovimit të gatimeve me kërminj, nga shefat shqiptarë dhe nga restorantet shqiptare, që janë nga më të mirat dhe preferohen shumë edhe nga të huajt. Me një kërmill mund të nxjerrësh disa lloj gatimesh dhe pjata të shumta”, - shprehet Ervin Hajdaraga. Aktualisht, disa nga restorantet që përdorin gatimet me kërminj, të ardhur nga ferma “Elix Snail”, janë ‘Çoko’, ‘Amor’, ‘Otium’, apo edhe restorantet më të reja te ‘Plaza’.
Pasioni në gatim
Dhe ky pasion shkon përtej fermës së vogël në Sukth, mes Tiranës dhe Durrësit. “E enjtja është bërë e zakonshme, është një ditë kur provoj të gatuaj receta të ndryshme me kërminj. I përdor me piper të zi, me qepë dhe me makarona, por receta më speciale është ‘bourguignon’.
Pasi gatuhen, kërminjtë futen sërish në guackë dhe serviren kështu për më shumë shije”, - thotë ai. Dhe të mendoni që ky djalë, nuk dinte të gatuante fare para se të lindte ky pasion, siç tregon vetë. Sot, jo vetëm eksperimenton me këto gatime të enjteve, por edhe u sugjeron shefave të kuzhinës ndonjë specialitet.
Ervin Hajdaraga inkurajon edhe sipërmarrës të tjerë ta zhvillojnë këtë pasion, që nuk ka pse të mbetet i tillë, duke ndihmuar që edhe vendi ynë të përfaqësohet denjësisht në sytë e tregjeve evropiane.

https://www.facebook.com/elixsnailfarm/?fref=ts

https://www.instagram.com/elix_snail_farm/