FJALOR GASTRONOMIK
I pari fjalor gastronomik në gjuhën shqipe.
Shiko Info

Mbi 1 000 fjalë e shprehje të ndryshmenga bota e ushqimit dhe pijeve, që përdoren posaçërisht në kuzhinë apo kanë lidhje indirekte me gjithë proçesin e përgatitjes dhe servirjes së ushqimit.

Një pjesë e madhe e tyre kanë prejardhje nga gjuhë të huaja dhe njihen ndërkombëtarisht në formën e tyre origjinale, sidomos nga shefat e kuzhinës apo të apasionuarit pas ushqimit dhe pijeve. Ato s’mund të gjenden në fjalorin zyrtar të shqipes së sotme dhe një përkthim literal jo vetëm do të ishte i pamundur, por do t’iu humbiste edhe bukurinë.

Do të zbuloni mjaft fjalë të reja dhe të vjetra që, për arsye të ndryshme, s’iu ka rënë rasti t’i dëgjoni dhe përdorni, por që gjuha shqipe i ka patur gjithmonë aty.

Urojmë që ky fjalor i ri gastronomik t’ju vijë sadopak në ndihmë për të kuptuar më mirë termat e gatimit, por edhe në pasurimin e gjuhës suaj të përditshme.

A
B
C
D
DH
E
F
G
GJ
H
I
J
K
L
LL
M
N
NJ
O
P
Q
R
RR
S
SH
T
TH
U
V
X
XH
Y
Z
ZH
A la carte
Sipas menusë. Të porositësh ushqimin në bazë të çdo artikulli me çmimin përkatës në menu dhe jo si grup menuje apo si ofertë për një vakt të caktuar. Restorant a la carte. Ushqim a la carte.
A la creme
Përgatitur ose servirur me krem (bërë nga produkte kremoze ose salcëra të ndryshme). Term që është futur në fjalorin e kuzhinës nga mesi i shek. XVIII.
Agrume
Emër përmbledhës për portokallet, limonët, mandarinat, nerënxat dhe të ngjashmet me to. Rriten në vende të ngrohta dhe janë gjithnjë të blerta. Përmbajnë shumë vlera ushqyese dhe përdoren gjerësisht si fruta të freskëta, në formën e lëngjeve të shtrydhura, ndërkohë që u japin shije të veçanta gatimeve të ndryshme si sallatave, supave, ëmbëlsirave etj.
Akullore
Mbretëresha e ëmbëlsirave të ftohta. Dashuria e gjithë fëmijëve, por edhe e të rriturve. Baza për përgatitjen e saj është uji ose qumështi, shtuar sheqerin, në kombinim me gjithfarë produktesh të tjera si vezë, vanilje, kakao, çokollatë, lëngje frutash, fruta të thata, rreçelna etj. Në varësi të përbërësve, kemi edhe lloje të ndryshme akulloresh. Studimet kanë treguar që akullorja bën shumë mirë për humorin. Duke ngrënë akullore truri vë në lëvizje një mekanizëm të ngjashëm me atë që vihet në përdorim kur dëgjojmë muzikën tonë të preferuar.
Al dente
Term që përdoret zakonisht për pastat. Jo të ziera plotësisht, por disi të forta kur hiqen nga zjarri.
Alergji
Një lloj sëmundje që shfaqet me rritjen apo uljen e theksuar të ndjeshmërisë së organizmit, kur në trup futen lëndë të huaja. Ndodh shpesh që ushqime të ndryshme të shkaktojnë alergji në individë të caktuar. Produktet më të zakonshme që shkaktojnë alergji janë kikirikët, qumështi, veza, gruri, soja dhe ato me përbërje vajore si arrat dhe bajamet. Mënyra më e mirë për të evituar një alergji nga ushqimet është që ato të njihen dhe të mos përdoren, ndaj rekomandohet që në menutë e restoranteve të ketë një përshkrim sa më të detajuar të përbërësve në çdo artikull të saj.
Ananas
Frut tropikal, gjëmbaç nga jashtë e me tul të ëmbël nga brenda në ngjyrë të verdhë. Plot lëng dhe erë të mirë, ananasi është një frut i shkëlqyer që, përveç vlerave ushqyese, ndihmon në parandalimin e shumë sëmundjeve të ndryshme. Sezoni i tij është nga Marsi në Korrik, por mund të gjendet në treg në çdo stinë. Përdoret i freskët, në formë lëngu, smoothie, kokteje dhe në mjaft gatime si sallata, oreksndjellëse, supa, pasta, pjata kryesore si dhe ëmbëlsira.
Angjinare
Bimë me origjine mesdhetare, me një kërcell të gjatë (që shkon deri në 1,5 m) dhe me një lule në krye. Në kuzhinë përdoret si gjellë apo në formë sallate. Banorët e bregut, nga fshatrat poshtë Llogarë e deri në Sarandë e kanë përdorur shumë, sidomos si meze, duke e zier dhe spërkatur me vaj e limon. Lëngun nga zierja ata e ftohin dhe e pinë me lëng limoni si një kurë kundër tensionit të lartë të gjakut. Angjinarja, pasi gatuhet, duhet konsumuar menjëherë dhe nuk duhet lënë qoftë dhe në frigorifer sepse oksidohet shpejt. Ajo ruhet vetëm e freskët, pra e pa gatuar. Ka 5 lloje angjinaresh: angjinarja e bardhë, e kuqe, jeshile, lulevjollcë dhe angjinarja e ëmbël e Gjenovës.
Antipastë
Pjata e parë e një vakti në traditën italiane të kuzhinës, por që është bërë gati e modës edhe në kuzhinën ndërkombëtare. Zakonisht përmban produkte të tilla si lloje të ndryshme proshutash e sallamesh, varietete djathërash, garnitura specifike me perime, kërpudha, ullinj etj. Antipastat mund të përdoren shumë mirë edhe si një vakt darke ose si shoqëruese verërash të ndryshme. Antipastë proshutash. Antipastë djathërash. Antipastë miks.
Aragostë
Mund ta quajmë ndryshe edhe si “mbretëresha e detit”. Është një nga krostacat më të mëdha që gjendet në ujëra me thellësi të vogël (maksimumi 40 m) dhe me fund shkëmbor, ku mund të gjejë lehtësisht vende për t’u fshehur. Në kuzhinë shquhet për shijen e jashtëzakonshme, ndaj dhe çmimi i saj nëpër restorante është nga më të lartët. Është ideale për vaktin e drekës dhe gatimi më i famshëm është linguine me aragostë. Shitet e gjallë ose e ngrirë.
Arapash
Qull i trashë me miell misri, gjalpë e djathë. Një lloj mëmëlige që në disa krahina gatuhet edhe me zorrë e mëlçi bagëtish të imëta ose me lakra të egra, të grira hollë. Është një nga gatimet më tipike të Labërisë. Arapash me miell misri. Arapash me zorrë qengji.
Arme
Lakër e vënë turshi. Term që përdoret zakonisht në zonën e Juglindjes
Aromë
Erë e këndshme që lëshohet nga lëndë apo produkte të ndryshme. Në kuzhinë përdoret për të treguar erën që lëshojnë erëzat, gatime të ndryshme apo dhe pije të caktuara. Aromë e mirë (e keqe).
Arrë
Frut me lëvozhgë të fortë. Konsiderohet si më i vjetri e që përmban vlera shumë të mëdha ushqyese. Një nga ushqimet më të rëndësishme që, përveç konsumimit si frut, mund të përfshihet në gjithfarë gatimesh në kuzhinë si sallatat, supat, gjellët e ndryshme e sidomos në ëmbëlsira. Arra ka veti të jashtëzakonshme kurative, veçanërisht për uljen e kolisterolit në gjak.
Arrëmyshk
Pemë halore me gjelbërim të përjetshëm që rritet, kryesisht, në zonën e Indonezisë. Arrëmyshku përdoret zakonisht si erëz në formë pluhuri. Është burimi i dy erëzave të ndryshme: lëvorja e arrëmyshkut dhe bërthama me formë vezake. Bërthama është disi më pak e ëmbël, ndërkohë që lëvorja mbart një shije më delikate. Lëvorja e arrëmyshkut preferohet shpesh në ushqimet e lehta, njëlloj si shafrani, ndërsa bërthama më shumë si erëz për aromatizimin e ushqimit, sidomos të ëmbëlsirave, salcave, të mbushurave dhe koktejeve.
Fjalet 1 - 15 nga 217
Top